Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı

Tanıtım

İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı; kurumsal/ulusal/uluslararası standartlara, kanun ve yönetmeliklere uygun olarak hizmet verilmesini ve hasta hakları ve etik ilkeler doğrultusunda gerekli laboratuvar hizmetlerinin karşılanmasını amaçlamış ve yapılanmış bir birimdir.

27 Temmuz 1967’de üniversite senatosu kararı ile resmen kurulan Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde laboratuvar hizmetlerinin güncel teknoloji ile tek merkezden verilmesi ilk kez 1971 tarihinde gündeme getirilmiştir. Laboratuvarın kurulması 1973 yılının Ocak ayında gerçekleşmiş ve yönetici olarak Prof. Dr. Fikret Biyal seçilmiştir. 1980 yılı Eylül ayında mevcut monobloktaki yerine taşınan laboratuvarın ismi 1988 yılında Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı olarak değiştirilmiş ve 2003 yılından itibaren modern donanıma kavuşmuştur.

Kaliteden ödün vermeden çağdaş teknolojiler kullanarak hizmet veren Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı’nın, kurulduğu günden günümüze kadar görev alan yöneticileri sırası ile; Prof. Dr. Fikret Biyal (1973-1987), Prof. Dr. Vecdet Tezcan (1988-1994), Prof. Dr. Birsen Ülkü (1994-1996), Prof. Dr. Gülten Aktuğlu (1996-2000), Prof. Dr. Münire Hacıbekiroğlu (2000-2007), Prof. Dr. Emel Zengin Ulakoğlu (vekaleten 2007-2009) ve Prof. Dr. Dildar Konukoğlu (2009-hâlen)’dur.

Günümüzde kaliteye verilen önem giderek artmaktadır. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı hasta ve klinisyen memnuniyetinin esas teşkil ettiği bir çalışma sistemini, kurumsal hedef olarak seçmiş; bu doğrultuda “Kalite” kavramını, belirleyici unsur ve hizmetin sonucunu tayin edici temel kriter olarak kabul etmiştir. Laboratuvarımızda, hedefe yönelik olarak “Kalite Yönetim Sistemi” ilkeleri doğrultusunda Kalite Yönetim Sistemi” kurulma çalışmalarına 2009 yılında başlanmıştır. Laboratuvarımız teşhis ve tedavi için tetkik hizmeti vermek, bilimsel araştırmaları ve eğitim çalışmalarını desteklemek ve bunlara ek olarak çalışanlarının memnuniyet düzeyini artırmak için Kalite Yönetim Sistemi ilkeleri çerçevesinde faaliyetlerini yürütmeyi hedeflemiştir.

Hizmetler

İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarında Yapılan Testler ve Kod Listesi

Test Kod
ALBUMİN* 46012
17 ALFA PROGESTERON 54003
ACE 46082
ACTH 54016
ADACIK (ISLET) HÜCRE ANTİKORU 38516
1,4 DELTA ANDROSTENODİON 54162
ANTİ-ENDOMİSYUM IGA 11133
ANTİ-ENDOMİSYUM IGG 50058
ANTİ-FOSFOLİPİT IGG 38648
ANTİ-FOSFOLİPİT IGM 38649
ANTİ-ALFA FETOPROTEİN (AFP) 38371
ANTİ-GAD ANTİKOR 38537
ANTİ-GLİADİN IGA 54303
ANTİ-GLİADİN IGG 54304
ANTİ-JO1 38657
ANTİ-KARDİYOLİPİN IGM 50005
ALKALEN FOSFATAZ ;ALP (KEMİĞE SPESİFİK) 50060
ALKALEN FOSFATAZ* 46014
ALANİN AMİNOTRANSFERAZ (ALT)* 527
ANTİ MÜLLERİEN HORMON(AMH) 98065
AMİLAZ* 112
ANTİNÜKLEER ANTİKOR (ANA) 37078
ANDROSTENODİON 54162
ANTİ CCP 907101
ANTİ DS-DNA 35004
ANTİ KARDİYOLİPİN IGG 50004
ANTİ TRİOGLOBİN 54062
ANTİ TPO 81129
ANTİ-İNSULİN ANTİKOR 535
ANTİTROMBİN III 38573
APTT* 34014
ANTİ-SCL 70 38656
ANTİ-SM 38654
ANTİ-SM/RNP 38655
ASO 42004
ASPİRİN TESTİ 666210
ANTİ-SSA 38652
TEST KOD
ANTİ-SSB 38653
ASPARTAT AMİNOTRANSFERAZ(AST) 37164
B12 -VİTAMİN 548
BETA 2 MİKROGLOBÜLİN 54267
BETA HCG* 42007
BİLİRUBİN (DİREKT)* 919
BİLİRUBİN (TOTAL)* 920
BOS- KLOR 904
BOS- PROTEİN 911
BOS- ŞEKER 909
C- PEPTİT 54122
C-1 ESTERAZ İNHİBİTÖR 35016
C3 84538
C4 42012
CA 125 54269
CA 15-3 54270
CA19-9 54271
C-ANCA 81062
CEA (KARSİNOEMBİRYONİK ANTİJEN) 38305
CK/MB* 46027
CLOPİDOGREL 666211
CPK* (KREATİN KİNAZ) 46028
CRP*(C-REAKTİF PROTEİN) 574
D-DİMER* 34031
DEMİR 493
DHEA-S04 84539
DİGOKSİN 89546
EOSİNOFİLİK KATYONİK PROTEİN (ECP) 50036
FERRİTİN 468
FİBRİNOJEN* 34060
FK 506 TACROLİMUS 471
FOLAT DÜZEYİ 473
FOSFOR 46033
FREE KAPPA 11112
FREE LAMDA 81173
FREE BETA HCG 81432
FSH 54002
GAİTADA GİZLİ KAN* 44004
TEST KOD
GAMA GLUTAMİL TRANSPEPTİDAZ* 49021
GEBELİKTE İKİLİ TARAMA (DOWN RİSKİ) 81408
GEBELİKTE ÜÇLÜ TARAMA (NTD RİSKİ) 54215
GROWTH HORMON(BÜYÜME HORMONU) 54275
GLUKOZ* 46035
GLUKOZ 6 FOSFAT DEHİDROGENAZ 34062
HAPTOGLOBİN 55005
HBA1C 84541
HDL -KOLESTEROL 46038
HEMOGRAM*(TAM KAN SAYIMI) 34195
HEMOTOKRİT 34195
25 HİDROKSİ D3 VİTAMİN 525
HOMOSİSTEİN 45057
IGA 42026
IGE 53034
IGF-1 (SOMATOMEDİN C) 54022
IGG 34002
IGG ALT GRUPLARI 35055
IGM 42029
INR 45033
İDRAR NORMETANEFRİN 89842
İDRAR 5-HIAA 762
İDRAR ADRENALİN (EPİNEFRİN) 89842
İDRAR FOSFOR 105
İDRAR KALSİYUM 104
İDRAR KLOR 110
İDRAR KREATİNİN 107
İDRAR MAGNEZYUM 46004
İDRAR METANEFRİN 89842
İDRAR NORADRENALİN 89842
İDRAR POTASYUM 109
İDRAR PROTEİN 516
İDRAR SODYUM 108
İDRAR ÜRE 106
İDRAR ÜRİK ASİT 111
İDRAR VANİLİN MANDELİK ASİT 54176
İNHİBİN B 98066
İNSÜLİN 42030
İYONİZE KALSİYUM 46040
KALSİTONİN 54104
KALSİYUM* 46042
KAN GAZLARI* 45020
KANTİTATİF AMİNOASİT TAYİNİ 81144
KAPİLLER SERUM PROTEİN ELEKTROFOREZİ 81157
KARBAMAZEPİN 89548
KLOR* 46045
KOLESTEROL 46046
KORTİZOL 54175
KREATİNİN* 46048
KREATİNİN KLİRENS 46049
LAKTAT DEHİDROGENAZ 49021
LDL-KOLESTEROL 46052
LUTEİNEZE EDİCİ HORMON 597
MAGNEZYUM 46004
MİKROALBUMİN 776
MPO ANCA 38537
NÖRONSPESİFİK ENOLAZ(NSE) 81110
ÖSTRADİOL (E2) 779
P-ANCA 81062
PAPP-A 80368
POTASYUM* 735
PR3 ANCA 38540
PRO BNP 81430
PROGESTERON 54209
PROGESTERON 54003
PROKALSİTONİN 38539
PROLAKTİN 594
PROTEİN C 34131
PROTEİN ELEKTROFOREZ 81157
PROTEİN ELEKTROFOREZ-İMMUN 35072
PROTEİN S 34135
PROTROMBİN ZAMANI (PT) * 45033
PİRUVAT KİNAZ 593
PSA 38384
PARATİROİD HORMON (PTH) 54105
ROMATOİD FAKTÖR (RF) 712
SEDİMANTASYON* 505
SENSİTİF CRP 574
SERBEST PSA 248
SERBEST T3 42043
SERBEST T4 42044
SERBEST TESTOSTERON 54212
SERULOPLAZMİN 81434
SIVIDA ALBÜMİN* 913
SIVIDA FOSFOR * 916
SIVIDA GLUKOZ* 909
SIVIDA KALSİYUM * 46042
SIVIDA KLOR* 46045
SIVIDA KOLESTEROL 914
SIVIDA KREATİNİN * 912
SIVIDA LDH * 918
SIVIDA POTASYUM * 735
SIVIDA SODYUM * 46007
SIVIDA TOTAL PROTEİN* 911
SIVIDA ÜRE * 910
SIVIDA ÜRİK ASİT* 917
SİKLOSPORİN 37278
SİROLOMUS 935
SODYUM* 46007
TOTAL PROTEİN* 46068
TAM İDRAR TAHLİLİ 748
TİROGLOBULİN 80354
TRİGLİSERİT 46074
TOKLUK KAN ŞEKERİ 46065
TOTAL DEMİR BAĞLAMA 504
TOTAL T3 54073
TOTAL T4 54074
TOTAL TESTOSTERON 599
TRANSFERİN 54307
TRİGLİSERİT 46074
TROPONİN I /T* 644
TİROGLOBULİN 80354
TSH 42049
TSH- RESEPTÖR ANTİKORU 81127
ÜRE* 559
ÜRİK ASİT* 46075
VALPROİK ASİT 89550

 

Acil Biyokimya Laboratuvarı Test Listesi ve Örnek Türü

Test Adı Test Kodu Tüp kapak-rengi Örnek Türü Rapor süresi
Albümin 46012 Sarı Serum 2 saat
ALP 46014 Sarı Serum 2 saat
ALT 527 Sarı Serum 2 saat
Amilaz 112 Sarı Serum 2 saat
APTT 34014 Mavi Plazma 1 saat
AST 37164 Sarı Serum 2 saat
Beta HCG 42007 Sarı Serum 2 saat
Bilirubin (Direkt) 919 Sarı Serum 2 saat
Bilirubin (Total) 920 Sarı Serum 2 saat
CK/MB 46029 Sarı Serum 2 saat
CPK 46028 Sarı Serum 2 saat
CRP 574 Sarı Serum 2 saat
D-Dimer 34031 Mavi Plazma 1 saat
Fibrinojen 34060 Mavi Plazma 1 saat
Gaitada Gizli Kan 44004 Dışkı kabı Dışkı 1 saat
Gama GT 49021 Sarı Serum 2 saat
Glukoz 46035 Sarı Serum 2 saat
Hemogram 34195 Mor Tam Kan 1 saat
Kalsiyum 46042 Sarı Serum 2 saat
Kan Gazları 45020 Heparin-enjektör Tam Kan 30 dakika
Klor 46045 Sarı Serum 2 saat
Kreatinin 46048 Sarı Serum 2 saat
LDH 49021 Sarı Serum 2 saat
Potasyum 735 Sarı Serum 2 saat
Pro BNP 81430 Sarı Serum 1 saat
PT 45033 Mavi Plazma 1 saat
Sedimantasyon 505 Siyah Tam kan 2 saat
Sodyum 46007 Sarı Serum 2 saat
Tam İdrar Tahlili 748 İdrar kabı İdrar 1 saat
Total Protein 46068 Sarı Serum 2 saat
Troponin I 644 Sarı Serum 1 saat
Troponin T 644 Sarı Serum 1 saat
Üre 559 Sarı Serum 2 saat
Ürik Asit 46075 Sarı Serum 2 saat

Laboratuvar İş Akışı

Resmi tatiller dışında rutin testler için hasta Kayıt ve örnek kabulü, poliklinik hastaları için; 08.00-14.00, yatan hastalar; için 08.00-15.00 saatleri arasındadır. Yarım günlük resmi tatil günlerinde ise bu saatler 08.00-10.30 olarak belirlenmiştir.

Acil Laboratuvarında ise hasta numuneleri 365 gün, 24 saat boyunca kabul edilmektedir.

Hasta Kaydı ve Test Girişi

  • Sosyal Güvenlik Kurumunda kaydı olan hastaların test girişleri ilgili klinik ve/veya poliklinik hekimi tarafından Hastane Bilgi Sisteminde (HBS) hasta sayfasında yer alan “tetkik” menüsü seçilerek yapılır. Test seçimi tamamlandıktan sonra hastalar ve/veya hasta örnekleri klinik/poliklinikten laboratuvar kayıt-numune kabul ve kan alma birimine yönlendirilir. HBS deki test girişlerinin Laboratuvar Bilgi Sistemine (LBS) kabulü laboratuvarımız kayıt biriminde yapılır. Acil biriminde (olağan dışı durumlar hariç; elektrik kesintisi, bilgi-işlem arızları vb.) ve servislerde test girişleri için aynı işlemler yapılır ve hastalardan alınan test materyalleri laboratuvara gönderilir. Tetkik girişleri onaylandıktan sonra test eklenmemelidir. Onay sonrası her yeni test isteği için yeni bir HBS girişi ve LBS kaydı yapılması gerekir. Hasta eğer ücret ödemesi gereken bir testi var ise kayıt bölümümüz tarafından vezneye yönlendirilir. Ücret makbuzu ile hasta tekrar Laboratuvar Kayıt Bölümüne başvurarak, kayıt işlemini tamamlar.
  • Devlet hastanelerinden sevki bulunan SGK hastaları evrakı ile doğrudan Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı Kayıt Bölümüne müracaat edebilirler.
  • SGK kapsamında olmayan hastalar veya Özel Sağlık Sigortaları olan kişiler doğrudan laboratuvarımıza başvurur. Testleri karşılığında oluşturulan ücreti ödemek üzere Kayıt bölümünden vezneye yönlendirilirler ve ödemesini yapan hastaların testleri, kayıt birimimiz tarafından LİS’e kaydedilir.
  • Yeşil kartlı hastalar, fakültemiz polikliniklerinde muayene olup test girişleri yapıldıktan sonra laboratuvarımıza başvurabilir.

Test Örneklerinin Alınması

  • Laboratuvara kayıt işleminden sonra hastayı ve testleri tanımlayan barkodlu tüpler testlere göre otomatik olarak oluşturulur ve hasta tüpleri ile birlikte kan alma birimine yönlendirilir.
  • Laboratuvar görevli personeli tarafından kan alma işlemi gerçekleştirilir.
  • Kan alma işlemi tamamlanan hastalara sonuçların ne zaman çıkacağı ve sonuçlarını nereden alabileceği bilgileri verilir. Eğer idrar ve/veya gaita testleri var ise, hastalara barkod etiketi yapıştırılmış idrar ve gaita kabı verilip hastalar yönlendirilir, daha sonra hastalar örneklerini ilgili laboratuvar birimine getirirler.
  • Servisler ve Acil Birim’de hastaların örnekleri ilgili klinik birimlerde alınır. Hekimler tarafından test istekleri sisteme girildikten sonra, kan alma işlemi hemşire/doktor tarafından gerçekleştirilir. Alınan örnekler, ilgili klinik birimin elemanları tarafından laboratuvarımızın Örnek Kayıt ve Kabul birimine ulaştırılır.
  • 17 yaş altı çocuk ve bebeklerden örnek alımı Çocuk Hastalıkları Laboratuvarında yapılmaktadır.

Kan Örneklerinin Alınması

Hastalarımıza ve klinisyenlere doğru, güvenilir zamanında sonuç verebilmenin ilk basamağı uygun numunelerle laboratuvar sürecine başlayabilmektir. Bunun içinde hastalardan doğru yeterli kan örnekleri alınması gereklidir.

Hasta üzerinde uygulanan bütün prosedürler hastanın bilgilendirilmiş onamını gerektirir. Hasta, rutin laboratuvar prosedürlerinin çoğunda, istek formunu laboratuvara sunduğunda ve isteyerek genel kan alma prosedürünü (örneğin, kan almak için damarı delme işlemi) kabul ettiğinde bu işlem onam anlamına gelebilir. Hastaya kan örneği kolundaki bir toplardamardan (venden) alınacağı, elastik bir bandajın dirseğinizin üzerine uygulanacağı ve iğnenin girişi esnasında geçici bir acı hissedilebileceği bilgisi verilir. Hasta, kan verme işlemi esnasında daha önceleri bayılma hikayesi belirttiyse ilgili önlemler alınır.

Hastaya;

  • Venden kan örneği alınırken küçük de olsa hematom gelişebileceği, hafif ağrı hissedilebileceği, baş dönmesi yaşanabileceğini,
  • Çok düşük oranda problem gelişme riski bulunduğu,
  • İğnenin giriş yerinde küçük bir zedelenme gelişebileceğini, bu zedelenme riskinin kan alımından sonra birkaç dakika süreyle basınç uygulanarak giderileceğini,
  • Nadir durumlarda kan alımından sonra ven şişebilir. Bu problem flebit olarak adlandırılır. Bu durum gelişirse günde birkaç defa ılık kompres uygulanarak tedavi edilebileceği,
  • Kanama bozukluğu olan kişilerde kan alınan yerden devam eden bir kanama gözlenebilir. Aspirin, warfarin (kumadin) ve diğer kanı sulandırıcı ilaçlar kanamaya yol açabileceği ve kanama veya pıhtılaşma problemleri varsa veya kanı sulandırıcı ilaç kullanıyorsa kan alımından önce doktorunuza bilgi vermesi gerekliliği,
  • Kan tüplere alınırken vakum eksikliği veya ven kollapsı nedeniyle ikinci bir defa kan alma işleminin gerekebileceğini söylenir.

Kan Örneklerinin Alınması İşlemi

kan-alimi-1 kan-alimi-2

Kan alma standart koşullar altında gerçekleştirilir. Mümkünse aşağıdaki şartlar karşılanıp hastanın da uymasını sağlanır.

  • Günden güne ve gün içi değişimlerin etkilerini azaltmak için kan alma saatini mümkün olduğunca sabit tutmalıdır. Rutin testler için Poliklinik hastalarından genellikle sabah 8-10 saatleri uygun olmaktadır. Laboratuvarımızda 08.00-12.00 saatleri arasında kan alınır.
  • Son 3 günde ağır fiziksel aktivite olmaması ve alkol alınmaması (özellikle son 24 saat içinde) gereklidir.
  • Hasta kan vermeden önce açlık durumu sorgulanır. 10–12 saatlik açlık (16 saatten uzun olmamalıdır) olmalıdır. Test için kan vermeye gelmeden önceki gece saat 22:00’den sonra su hariç hiçbir şey yenilip içilmemesi önerilir.
  • İlaç tedavisinin sürdüğü durumlarda örneğin alınması sabah ilaç alımından önce yapılmalıdır.
  • Kan almadan önce hastanın oturarak beklemesi sağlanır.
  • Kan alımı esnasında hasta yatar veya oturur pozisyonda olmalıdır.
  • Sıklıkla venöz kan örnekleri tercih edilmektedir. Kan alımı için özellikle ön koldaki median, sefalik ve bazilik venler kullanılır. El üzeri, kol bileği alternatif bölgeleri oluşturmaktadır. Kan gazları analizi için radiyal ve femoral arterden alınan numuneler uygundur.
  • Kan alımında uygun boyutta iğne ucu seçilir. En sık kullanılan iğneler 19-22 numaradır. Numara büyüdükçe çap küçülür, normal erişkinde genellikle 21-yeşil veya 22-siyah uçlu kullanılır.

kan-ignesi

  • Kan alınacak bölgenin çevresini, %70’lik izopropanolle doymuş gazlı bezle, dairesel hareketlerle ve kan alma bölgesinden dışa doğru temizlenir. Hemoliz ve hastadaki yanma duyusunu önlemek için bölgenin hava ile kuruması için beklenir.
  • Kan alma bölgesinin 10-15 cm üzerinden turnikeyi uygulanır ve işaret parmağı ile venlerin geçiş yolunu hissedilir. Gerekirse parmağı ile ve ikinci parmakla hafifçe vurarak kan alınacak venin belirginleşmesi sağlanır. Turnike iğnenin başarılı bir şekilde damara yerleştirilmesinden sonra çözülmelidir.
  • Turnike uygulaması 1 dakikayı geçmemelidir. Uzun süreli turnike uygulanması sonucu protein konsantrasyonunda, proteine bağlı komponentlerde ve hücresel komponentlerde artışa sebep olabilir. Kan alınırken hastanın elini yumruk yapması, açıp kapaması uygun değildir. Aşırı pompalama gerekli değildir ve kaçınılmalıdır, bu hareket plazma potasyum, fosfat ve laktat konsantrasyonlarında artışa yol açar.
  • Eğer yeniden kan alınması gerekirse diğer kol kullanılmalıdır.
  • Kan alımında öncelikle vakumlu kan alma sistemleri kullanılmalıdır. Enjektör ile kan alınması damarları zor bulunan hastalarda uygulanabilir. Enjektöre alınmış kanı, hemoliz olmaması için, iğneyi enjektörden çıkardıktan sonra, tüp kapağı açılarak hazırlanmış tüplere yavaşça ve tüp kenarından kaydırarak dikkatli bir şekilde aktarılır. Tüplerin ağzını sıkıca kapatılır,ve tüplerin içinde katkı maddesi veya antikoagulan varsa tüpler yavaşça 5-7 kez alt üst ederek karıştırılır.
  • İnfüzyon giden damar yolundan, mastektomi, ödem bölgelerinden kan örneği alınmamalıdır. İnfüzyon yapılıyorsa infüzyon 3 dakikalığına durdurulmalı ve sonra tercihen diğer koldan kan alınmalıdır.
  • İstenen testler için uygun tüplere yeterli miktarlarda örnek alınmalıdır.
  • Hastadan tüplere kan örnekleri alma sırasına uyulmalıdır; Kan kültürü, antikoagülan içermeyen düz kan, koagülasyon testleri için antikoagulanlı tam kan ve hematoloji testleri için antikoagulanlı tam kan
  • Antikoagulan içeren vakumlu tüplere kan alımı sırasında kanın işaretli çizgiye kadar dolmasına özellikle dikkat edilmeli ve kan alındıktan sonra tüp yavaşça alt üst edilerek özenle karıştırılmalıdır. Kesinlikle çalkalama yapılmamalıdır.
  • Kan alma işlemini tamamlandığında, iğneyi geri çektikten sonra sızıntı olmaması için hastaya kuru gazlı bez veya pamuk vererek, kan alınan bölgeye 2,5 dakika bastırması ve kolunu yukarıya doğru tutmasını sağlanır. Sonra yara bandı yapıştırılır.
  • Kullanılan malzemeler tıbbi atık kutusuna atılır.

Kan aldıktan sonra hematom oluşmaması için aşağıdaki kurallara dikkat edilir;

  • Venin sadece ön duvarı delinir.
  • İğneyi çıkarmadan önce turnike çözülür.
  • Sadece büyük venler kullanılır. Yüzeyel ince venlerden kan alınmaz.
  • İğnenin venin ön duvarına tamamen girdiğinden emin olunur. Kısmen girmesi kanın yumuşak dokuya sızmasına neden olabilir.
  • Kan alındıktan sonra bölgeye bir miktar basınç uygulanır veya kol kan alma bölgesine basınç yaparak başın üzerinde tutulur (1-2 dakika).

Eğer kan örneği alınamaz ise;

  • İğnenin pozisyonunu değiştirilir, iğne venin çok uzağından giriş yaptıysa iğne geri çekilir,
  • İğne venin çok uzağında değilse vene doğru ilerletilebilir. İğne yarım tur döndürülebilir.

Resimler ile Vacutainer Kullanarak Venöz Kan Alma

OGTT Uygulaması

  • Laboratuvarımızdan randevu alınması gereklidir.
  • Randevudan 3 gün önce karbonhidrat diyeti 150 gr/gün (3 gün karbonhidrat ağırlıklı patates, pilav, makarna, hamur işi vb. yenilebilir) yapılmalıdır.
  • Sürekli kullanılan bir ilaç varsa randevu gününden 3 gün önce ilaçları bırakmanız konusunda doktora danışılmalıdır.
  • Randevu gününün den bir gece önce saat gece 22’den sonra hiçbir şey yememeli ve randevu günü aç karnına gelinmelidir.
  • Bu üç gün boyunca fiziksel aktivite kısıtlaması yapılmamalıdır.
  • Test sadece ayaktan hastalara uygulanır. Yatak istirahati OGTT sonuçlarını bozar.
  • Test süresince hasta oturur durumda bulunur.
  • Test süresince kişi herhangi bir şey yenmemeli ve içilmemelidir. (Sadece su içilebilir).Sigara içilmez ve efor harcayacak hareketlerde bulunulmamalıdır.

Kan Almada Kullanılan Başlıca Tüp Tipleri ve Genel Özellikleri

sari-tupSarı/kırmızı kapaklı plastik jelli/jelsiz tüp

Örnek türü: Serum

Jelli tüpler içinde bulunan jel, santrifüj sonrasında serum ve kan hücreleri arasında fiziksel bir engel oluşturmakta, tüp çeperinde bulunan silika partikülleri sayesinde serum pıhtılaşmasını hızlandırmaktadır. Bu tüpler 5-8-10 ml’lik hacimlerde olabilir. Laboratuvardan istenen pek çok test serumda çalışılır. Kanın tüpün çeperindeki silika partikülleri ile iyice temas etmesi için birkaç kez yavaşça altüst edilmelidir; tüp kesinlikle çalkalanmamalıdır.

mor-tup

Mor kapaklı cam K3EDTA’lı tüp

Örnek türü: Tam kan/Plazma

Özellikle hematolojik testler ve DNA izolasyonu için alınan numunelerde Kullanılırlar. Tüp hacimleri 2-4,5-10 ml olarak değişir.

EDTA, pıhtılaşma için esas olan +2 değerlikli kalsiyumu ve magnezyumu bağlayarak pıhtı oluşumunu engeller. Kan alımı esnasında kanın işaretli çizgiye kadar doldurulmasına özen gösterilmelidir. Tüplerin içerisinde pıhtı oluşmaması için kan alınır alınmaz tüp 5-6 kez yavaşça alt üst edilerek karıştırılır. Eksik yada fazla alınmış kan örneklerinde, pıhtılı örneklerde çalışma yapılmamalıdır.

mavi-tupMavi kapaklı sitratlı tüp

Örnek türü: Tam kan/Plazma

Bu tip tüplere alınan örneklerden koagülasyon parametreleri çalışılır. Tüpler 9:1 oranında sodyum sitrat içermektedir. Sitrat kalsiyum ile birleşerek pıhtı oluşumunu engeller. Kan örneği işaretli çizgiye kadar tam olarak doldurulmalı ve 5–6 kez çok yavaşça altüst edilerek kanın antikoagülan ile tam teması sağlanmalıdır. Koagülasyon testlerinin numune alınımını takiben 2 saat içerisinde çalışılması tavsiye edilmektedir. Alınan kan örneği 3000xg’de 15 dakika oda ısısında santrifüj edilerek trombositten fakir plazma elde edilmelidir.

siyah-tupSiyah kapaklı sitratlı tüp

Örnek türü: Tam kan

Bu tüplere alınan tüplerde sedimantasyon analizi yapılır. Tüpler 9:1 oranında sodyum sitrat içermektedir. Sitrat kalsiyum ile birleşerek pıhtı oluşumunu engeller.

Kan örneğinin sodyum sitrat ile karışabilmesi için tüpler işaretli çizgiye kadar tam olarak doldurulmalı ve 5–6 kez çok yavaşça altüst edilerek kanın antikoagülan ile tam teması sağlanmalıdır. Pıhtılı, eksik alınmış numunelerde test çalışılmamalıdır.

İdrar Örneklerinin Alınması

Yapılacak analiz toplanacak idrar numunesinin tipini belirler. Tam idrar tahlili için, genellikle aç karnına sabah erken saatlerde verilen örnekler tercih edilir. İlk sabah örnekleri daha konsantre olup, mikroskobik inceleme için daha uygundur. Sterilite şart olmamakla birlikte, dış ortamdan bulaşmalara karşı hasta uyarılmalıdır. Hasta idrar örneğini verdikten sonra numune kapağı kapatılır ve laboratuvar numune kabul birimi tarafından kayıt sırasında oluşturulmuş olan hasta barkodu üzerine yapıştırılır.

24 saatlik idrar örneklerinin toplanması: Bu tür analizlerde hastanın örnek toplanmasında dikkat edeceği hususlar hakkında bilgilendirilmesi çok önemlidir. Analizi yapılacak parametrelerin stabilizasyonu için gerekli koruyucu maddeler (6N Hidroklorik asit, borik asit vs) idrar toplamaya başlamadan önce toplama kabına konulmalıdır. Koruyucular laboratuvarımızdan temin edilebilir. Eksik toplanmış numuneler laboratuvar tarafından kabul edilmez. Hastaların beyanatlarına göre not edilen idrar hacimleriyle hesap yapılması hatalı sonuçlara yol açabilir.

Hastalar 24 saatlik idrar toplamaya başlamadan önce aşağıdaki konularda bilgilendirilir;

  • Normalden biraz daha az sıvı için ve alkol içmemesi(normal: 1,5-2 Litre/24saat)
  • Cuma ve Cumartesi günleri veya toplama bitişi resmi tatil günlerine denk geliyorsa 24 saatlik idrar toplanmaması,
  • 24 saatlik idrar toplamaya başlanılacak gün, sabah ilk idrar dışarı atılıp, bundan sonraki 24 saatte gelen idrarı toplama kabına biriktirmesi
  • Sabah 08.00’den ertesi gün sabah 08.00’e veya sabah 09.00’dan ertesi gün sabah 09.00’a kadar tüm idrar gündüz ve gece boyunca, dikkatlice toplama kabına biriktirmesi
  • Toplama süresince idrar kabı soğuk ve karanlık ortamda saklaması
  • Toplama kabına idrar eklediğinizde koruyucu madde kullanılacaksa bu madde ile karışması için iyice çalkalaması
  • Ertesi sabahki ilk idrar da yani sabah 08.00 veya 09.00’daki idrarın da toplama kabına eklenerek idrar toplama işlemi bitirilmesi,
  • Toplama zamanının bitişinin not edilmesi,
  • İdrarın bekletilmeden laboratuvara getirilmesi,
  • İdrarda ölçülecek test için koruyucu madde gerekiyorsa laboratuvara danışılmak üzere yönlendirilmesi (Bazı testler için; okzalat, sitrat, VMA, HVA, 5-HIAA, katekolaminler, metanefrinler, serotonin, idrara koruyucu bir madde eklenmesi gerekmektedir. Laboratuvardan temin edilen bu koruyucu madde idrar kabının dibine boşaltılır, daha sonra idrar tarif edildiği şekilde toplanır).

İdrarda VMA (vanilmandelik asit), HVA (homovanilik asit) ve 5-HIAA (5-hidroksi indol asetik asit), metanefrinler testlerini etkileyen faktörler

  • Akut stres ve ağır egzersiz
  • 24 saat idrar toplama kurallarına uyulmaması
  • 3 gün öncesinden itibaren ve örnek toplanma süresince aşağıda belirtilen gıdalar ve ilaçlar kullanılması

Yasaklanan yiyecek ve içecekler: Muz, kolalı içecekler, kahve, çay, çikolata, vanilya (dondurma vs.), domates, portakal, ananas, alkollü içecekler, ananas, erik patlıcan ve ceviz.

Hatalı sonuçlara neden olabilen ilaçlar: Asetaminofen, aspirin, MAO inhibitörleri, metildopa, levodopa, fenotiyazinler,promazine, reserpine, kafein, lityum, eritromisin, tetrasiklinler, aminofilin ve diğer birçok ilaç.

24 Saatlik idrar toplamalarda bildirilen idrar koruyucularının konsantrasyonları ve koşulları

  • Oda ısısı: 20-25 °C Buzdolabı: 4°C Donmuş: -20 °C
  • 6N HCI: 24 saatlik idrara 30 ml
  • Asetik asit %50: 24 saatlik idrara 25 ml
  • Na2C03 (Sodyum bikarbonat) (kristal halinde): 24 saatlik idrara 5 gr
  • Toluen: 24 saatlik idrara 30 ml
  • 6N HN03 (Nitrik asit): 24 saatlik idrara 15 ml
  • Borik asit (kristal halinde): 24 saatlik idrara 10 gr
  • Timol (izopropanol içinde %10’luk): 24 saatlik idrara 10ml

Hasta Örneklerinin Laboratuvara Kabulü

  • Klinik ve polikliniklerden gelen örnekler laboratuvar kayıt personeli ve Numune kabul-1 bölümünde görevliler tarafından teslim alınır. Kayıt elemanı sistemden yapılan test isteklerine bakılarak yeterli sayıda uygun tüplere örnek alınıp alınmadığı, servislerde alınan kan örneklerinin üzerinde hasta kimlik bilgilerinin olup olmadığı kontrol edilir. Hastane bilgi işlem sistemine girilmiş hasta isteklerinin, laboratuvar bilgi işletim sistemine kabulü yapılır ve hasta barkodları basılır. Numune kabul elemanı numune kabul ve red talimatına göre değerlendirme yaparak, uygun bulunanlar tüpler üzerine barkodlar yapıştırılır ve bilgi işlem sisteminde kabul gerçekleşir. Eksik ya da fazla alınmış, pıhtılı numuneler kabul edilmez ve kayıt altına alınır.
  • Numune kabul birimi ve kan alma biriminde toplanan örnekler; Numune Transport elemanlarımız tarafından Numune transfer talimatına uygun şekilde laboratuvar çalışma binasına transport edilir. Numune Kabul-2 birimimizde numunelerin barkodları tek tek okutularak bilgi işlem sisteminde laboratuvara kabul işlemi gerçekleşir.
  • Kabul edilen örneklerden gerekli olanlara serum veya plazmada çalışılacak testler için olanlar santrifüj edilir. Santrifüj süresi ve hızı testlere göre değişiklik gösterebilir. Genel olarak biyokimyasal analizler, hormon analizleri için gerekli serum örnekleri için 3000 rpm’de 10 dakika santrifüj etmek yeterlidir. Koagülasyon analizleri için gerekli plazma örnekleri için 3000 rpm’de 15 dakika santrifüj edilir. Aşırı hemolizli örnekler çalışmalar dahil edilmez. Hastadan tekrar kan alınması gereken bir durumda kan alma birimi, acil veya ilgili servisler bilgilendirilir.
  • Kan örneklerinin çalışma birimlerine göre tasnifi yapılır ve birim çalışanları tarafından örnekler çalışılmak üzere teslim alınır.
  • İdrar ve dışkı örneklerinin kabulü, İdrar Birimi tarafından yapılmaktadır.

Örnek Red Kriterleri

Örnek ret kriterleri istenen testlere bağlıdır. Laboratuvar tarafından kabul edilen örnekler testi isteyen doktora veya testi gönderen merkezdeki sorumlu personele haber vermeden atılmaz. Lipemik, hemolizli, pıhtılı veya uygun koşullarda gelmeyen yada yetersiz numune gelmesi durumunda hastanın hekimi/gönderen merkez bilgilendirilir ve numunenin tekrarı istenir, gelen numuneler tekrarı mümkün değilse veya beyin omurilik yada perikard, plevra eklem içi sıvı gibi alınması zor olan ve miktarı yetersiz olan örnekler ise çalışmaya alınır ve sonuç kısmında bu durum belirtilir.Örnekler aşağıdaki nedenlerden dolayı red edilir;

  1. HIS’e istenen test girişi yapılmamış örnekler
  2. Ad ve soyad gibi kimlik bilgilerinin bulunmadığı, örnek tanımının yapılmadığı, hatalı yapıldığı örnekler
  3. Yanlış etiketlenmiş örnekler
  4. Hemolizli kan örnekleri
  5. Pıhtılı kan içeren örnekler
  6. Uygun olmayan koruyucu (antikoagulan) kullanılan örnekler
  7. Uygun tüplere veya örnek kaplarına alınmayan örnekler
  8. Antikoagülanlı tüplere belirtilen miktardan eksik veya fazla alınan örnekler (hemogram koagulasyon testleri)
  9. Kırık, çatlak kap ile gönderilen örnekler;örneğin kap veya enjektörün dışına sızmış olması
  10. Steril kapla gönderilmesi gereken örneklerin steril olmayan kapla gönderilmesi,
  11. Laboratuvara uygun transfer koşullarında gelmeyen örnekler; Örneklerin laboratuvara uygun ısı koşullarında ulaşmamış olması,örneklerin önerilen sürelerin dışında bekletilmiş olması
  12. Özellikle ilaç düzeyi ve gün-içi sirkadiyen ritm gösteren parametreler için, gereken uygun zamanda alınmamış örnekler
  13. Uygun biçimde toplanmamış (eksik yada fazla) 24 saatlik idrar örnekleri veya kirli örnek kabına alınmış veya adet döneminde toplanmış idrar
  14. Uzun süre beklemiş veya Örnek kabının dışına taşmış ve ağzı kapatılmamış kapta gönderilen veya incelemeye yetmeyecek miktarda az olan gaita örneği

Testlerin Analizi

Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı 200’e yakın farklı parametrenin çalışılabildiği büyük bir laboratuvardır. Laboratuvarımız bu test menüsünü sağlayabilecek gelişmiş, tüm dünyada referans olarak değerlendirilen sistemlerle çalışmaktadır.

Klinik laboratuvarlara gelen örnekler yapılacak analizlerden önce cihazların güvenilir sonuçlar verebilmesi için gerekli bakım işlemleri düzenli olarak yapılmalı ve uzman gözüyle takip edilmelidir. Bu günlük bakım işlemleri sorumlu laboratuvar elamanları tarafından yapılmakla birlikte daha büyük bakım işlemleri ilgili firma teknik elemanlarınca sağlanmaktadır. Günlük rutin hasta çalışmasına geçilmeden önce test sonuçlarında olası sistemik veya rastlantısal hataları yakalayabilmek için “internal kalite kontrol” çalışmaları yapılır. Değerleri önceden bilinen farklı seviyelerdeki kontrol örneklerinin ölçümü gerçekleştirilir. Sonrasında uzman ve ekip kontrol sonuçları değerlendirerek kabul edilebilir değerlerde ise hasta örnekleri çalışılmaya başlanır Sonuçlar kabul edilebilir sınırlar dışında çıktığında probleme yönelik düzeltici çalışmalar yapılır. Tüm sorunlar aşamalı kontrol edilip günlük kontroller istenen seviyeye geldikten sonra çalışmaya başlanabilir. Gelen hasta yoğunluğuna bağlı olarak gün içinde bu kalite kontrol çalışmaları tekrarlanabilir.

Laboratuvarımız da bulunan analitik sistemlerin LIS ile bağlantısı sağlanmış olup, cihazlar hastalar ile ilgili bilgileri ve çalışacakları testleri LIS sisteminden otomatik olarak alırlar. Cihazlar tamamladığı analizlerin sonuçlarını otomatik olarak LIS’e gönderir. LIS’de hastaların tüm sonuçları toplanır, bu sonuçlar önce ilgili laboratuvar ekibi tarafından değerlendirilir, uygun bulunan sonuçlar onaylanır. Çalışan onayı almış sonuçlar ikinci basamak onayı için ilgili uzmanın onayına sunulur. Uygunsuz sonuçlarla ilgili olarak, özellikle yatan hastalar için ilgili servisle temasa geçilir. Preanalitik ve analitik hata kaynakları ya da fizyolojik test sonuçlarını etkileyebilecek interferanslar değerlendirilerek doğru sonuca ulaşılmaya çalışılır.

Acil laboratuvarın da numuneler hemen çalışılır ve analiz sonuçları bekletilmeden ilgili çalışan tarafından onaylanır. Cihazlardan çıkan sonuçlar ilgili çalışanın onayını takiben LIS’e akmaktadır. gerçekleştirilir. Acil örneklerin çalışılması esnasında panik değer listesine ait bir test sonucu bulunursa, analiz süreci gözden geçirilip, test tekrarlanır. İlgili klinikle görüşülüp bu sonucun hasta için beklenen bir değer olup olmadığı sorgulanır. Hastaya ilgili müdahalenin en kısa sürede yapılmasına yardımcı olunur. Bu konuda laboratuvar elemanı görüştüğü klinik, kimle görüştüğünü ve yapılan işlemleri kayıt altında tutmalıdır.

Üyesi olduğumuz eksternal kalite kontrol programlarının önceden belirlediği takvim günlerinde program dahilinde olan testler için eksternal kalite kontrol serumları çözülmekte ve bu serumlar hasta örnekleriyle birlikte çalışılmaktadır. Sonuçlar ilgili firma aracılığıyla merkeze bildirilir. Her numuneye ait sonuç raporunda tüm parametreler için aranan gerçek değer, bu değere göre bizim sonucumuzun ne kadar saptığı bildirilir. İstenen performansın sağlanamadığı testler için düzeltici faaliyetler yapılır.

Sonuç Gönderme (Raporlama)

Test sonuçları Laboratuvar Bilgi Sisteminde teknisyen ve uzman tarafından onaylanır.

Biyokimya uzmanı onayından sonra test sonuçları otomatik olarak Hastane Bilgi Sistemine aktarılır. Bundan sonra sonuçlar, ilgili birimler tarafından hasta sayfasında görülebilir.

Test sonuçlarının yazılı çıktıları laboratuvar sonuç alma biriminden hastaya verilir.

Acil laboratuvarımızda sonuçlar testin özelliğine göre 1-2 saat içinde verilmektedir.

Yatan hastaların rutin test raporları aynı gün içinde (saat 15.00’den sonra), poliklinik hastalarının ise ertesi gün saat 13.00’den sonra verilmektedir.

Özel testler için laboratuvar ile görüşülmesi gereklidir. Geç çıkan testler hakkında hastalara numune kabulü veya alımı sırasında bilgi verilir ve sonuç alma kağıdı üzerine not edilir.

Bilgilendirme

Analiz Öncesi Değişkenlerin Test Sonuçlarına Etkisi

Laboratuvarımızın kalite politikasının temel hedefi; hasta ve klinisyenlerimize doğru, güvenilir, zamanında sonuçları ulaştırabilmemizdir. Bunu sağlayabilmek sadece laboratuvar ekibinin uygun koşullarda numune alması, hızlı transportu ve doğru analizi yeterli olmayacaktır. Hekimler ve diğer sağlık personelimizin laboratuvar sonuçlarını etkileyebilecek çok sayıda analiz öncesi faktörün olabileceği konusunda bilgilendirilmesi gerekmektedir. Bu faktörlerin etkilerinin hastadan test istemi aşamasında, uygulamada ve sonuçların değerlendirilmesi aşamasında göz önünde bulundurulması laboratuvarda hata oranlarında azalma ortaya çıkaracaktır.

Analiz öncesi değişkenlikler

Değiştirilemez faktörler: Irk, Yaş, Cinsiyet

Değiştirilebilir faktörler: Yükseklik, Stres, Mevsim, Sigara kullanımı, Sıcaklık, Açlık, Beslenme, Seyahat, Vücut ağırlığı, Alkol, Kas dokusu, İnfüzyon, Aktivite, Pozisyon, Günlük ritim, İlaçlar, Gebelik, Yerleşim bölgesi

postur

Postür

Ayakta duran bir kişide kan hacmi yatan bir kişiye göre 600-700 ml daha azdır. Bu durum kan hacminde %10 civarında azalmayı gösterir. Gerçek neden kanın proteinsiz sıvısının doku arasına geçmesi olup plazma hacminde önemli farka neden olur. Buna paralel olarak enzimler ve protein hormonlar dahil tüm proteinler, proteinlere kısmen bağlı kalsiyum, bilirubin ve proteine bağlı ilaçların konsantrasyonu etkilenir.

Yatar durumdan dik duruma geçişte serum bileşenlerinin konsantrasyonunda görülen değişiklikler

Bileşen Ortalama artış
Tiroksin %11
Albumin %9
AST, ALP, IgA, IgG, Kolesterol %7
Amilaz, Trigliserid %6
IgM %5
Kalsiyum %3

egzersizEgzersiz

Egzersizin vücut sıvılarının yapılarına etkisi aktivitenin süresi ve yoğunluğu ile ilgilidir. Egzersiz sonunda alınan kan örneklerinde aspartat aminotransferaz (AST), laktat dehidrogenaz (LDH), kreatin kinaz (CK), üre, kreatinin, transferrin sonuçlarında yükselmelerin olduğu, kan glukozunun değişimler gösterdiği, plazma renin aktivitesi, aldosteron, büyüme hormonunun patolojik düzeylere ulaştığı göz önünde bulundurulmalıdır.

Açlık durumu

Açlık kan şekeri düzeyi ölçümü gibi bazı testler için istenen bir durum olduğu gibi laboratuar işleminin standardizasyonu ve teknikleri açısından numune alımında 10-12 saatlik açlık istenir. Bu durumun 16 saatten uzun olmaması gerekir.

Besinlerin Etkisi

yasak-icecekler besinler

Bazı plazma yapıtaşlarının derişimi yakın zamanda yenilip içilen besinlerden etkilenir. Bunların içinde kan glukozu, trigliserid, alkalen fosfataz (özellikle intestinal izoenzim) sayılabilir. Ayrıca serumun lipemik olması ölçümler için kullanılan yöntemleri etkileyebilir. Kahve, çay, kola gibi kafein bulunan içecekler yapıtaşlarının konsantrasyonu üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.

Sigara

Sigara içerdiği nikotinden dolayı sigara birçok testi etkiler. Bunların içinde lipidler, hormonlar, vitamin B12, CEA gibi parametreler sayılabilir.

Sigara içenlerde bildirilen serum bileşenlerindeki değişiklikler

Bileşen Değişiklik
Trigliserid ↑ (%20)
Glukoz ↑ (%10)
Üre azotu ↑ (%10)
Fosfolipit ↓ (%5)
Kolesterol ↑ (%4)
LDL–kolesterol
HDL–kolesterol
Albumin ↓ (%3)
Laktat
FFA
Piruvat
Epinefrin

Sirkadiyen Değişim

sirkadyen-degisim-1 sirkadyen-degisim-2

Beden sıvılarının çoğu yapıtaşı gün boyu döngüsel değişim gösterir. Bu değişimlere katkıda bulunan başlıca faktörler postür, aktivite, beslenme, stres, gün ışığı, karanlık, uyku ve uyanıklıktır. Bu döngüsel değişimler oldukça büyük değerlere varabildiğinden numune alma standardizasyonunun iyi denetlenmesi gerekir. Büyüme hormonu uykuya daldıktan kısa süre sonra yükselir. Oysa bazal plazma insülini, sabah ve akşam daha yüksek düzeydedir. ACTH ve kortizol gece saatlerinde minimal düzeydedir. İdrar hacmi ve kreatinin atılımı gece azalır.

İlaçların Etkisi

ilac-etkisiİlaçlar analiz yöntemlerini in vitro etkilediği için in vivo değişimlere de yol açabilirler. İlaçlar doku veya organlarda hasara yol açabilir. Birçok ilaç intramüsküler olarak verildiğinde seruma geçen enzimlerin miktarını artırmak için yeterli kas irritasyonuna neden olur. CK, aldolaz ve LDH iskelet kası izoenzimi serumda artar. İlaçlar organ fonksiyonlarında değişikliğe yol açabilir (örneğin fenitoin karaciğer hücrelerinde mikrozomal indüksiyon suretiyle GGT üretimini artırır), yarışmalı etki gösterebilir (örneğin fenitoin tiroksinle, tiroksin bağlayan protein için yarışır), ölçümlerde interferansa neden olabilir (Örnek; yüksek dozda vitamin C alınması glukoz oksidaz yöntemleriyle serum glukozu tayinlerinde düşük değerler bulunmasına neden olur). Bu durum test rehberimizde ayrı ayrı belirtilmiştir.

Yüksek Ateş

yuksek-atesAteş çok sayıda hormonal yanıtı indükler. Hiperglisemi olur ve insulin sa¬lınımı uyarılır. Artmış kortikotropin sekresyonuna yanıt olarak plazma kortizol düzeyi artar ve kortizolün diürnal değişikliği bozulur. Glikojenoliz ve negatif azot dengesi gelişir. Sodyum ve klor retansiyonuna yanıt olarak aldosteron sekresyonu artar ve plazma Na ve klor düzeyi azalır. Mg ve Ca azalır. Kreatinin ve ürik asit düzeyleri genellikle artış gösterir. Antidiüretik hormon artışı ile su tutulumu uyarılır. Plazmada akut faz reaktanların ve glikoproteinlerin düzeyi artar. Ateş, lipit metabolizmasını hızlandırır. Lipit düzeyleri azalır. Ancak birkaç gün içinde serbest yağ asitleri artar. Hiperventilasyona yanıt olarak solunumsal alkaloz gelişir. pH artışı, plazma fosfat düzeyinde azalmaya yol açar. Serum Fe ve Zn düzeyi karaciğerdeki birikimlerine bağlı olarak azalır. Plazma seruloplazmin düzeyi arttığı için plazma Cu düzeyi artar.

Cinsiyet ve Yaşın Etkisi

cinsiyet yas-pasta

Hastanın yeni doğan, puberte, yetişkin olmasına ve cinsiyete göre çeşitli hormon, enzim, lipidler, elementler gibi birçok parametre değişim gösterir. Örneğin: alkalen fosfataz, kemik büyümesine paralel olarak pubertede en yüksek değerlere ulaşır. Puberteden sonra aktivite azalır. Menstrüel döngü sırasında da kadınların hormon değerleri çok değiştiğinden LH, FSH gibi testler için kan gönderilirken döngü gününün de belirtilmesi unutulmamalıdır. CA-125 menstrüel periyotta normalin 2 katına çıkabilir.

Menopozda ALT, albumin, ALP, Apo A–1, AST, kolesterol, glukoz, fosfat, fosfolipit, Na, total protein ve ürik asit düzeyleri me¬napozdan sonra artar. Yaşlanma ile hormon konsantrasyonları da etkilenir (östrojen, FSH, LH, Kortizol, T3).

Cinsiyetin kan parametrelere etkisi

Erkeklerde daha yüksek olanlar Kadınlarda daha yüksek olanlar
Plazma Albumin, Bilirubin Gama globulin
Kalsiyum ve magnezyum Retikulosit sayısı
Hemoglobin, Serum Fe ve Ferritin Serum bakır
Plazma Kolesterol ve LDL–kolesterol Apolipoprotein A–1
Plazma amino asit, üre, kreatinin ve ürik asit HDL–kolesterol

Gebelik

Gebelikte kan volümü ve şekilli elementler artar. Sedimantasyon hızlanır. Kan volümü artar. Bu hemodilusyon plazma proteinlerinin düzeyini azaltır. Ancak bazıları artar (seruloplazmin, tiroksin bağlayıcı globulin, bakır ve tiroksin). Kolesterol ve trigliserit düzeyi artış gösteri iken rölatif demir ve ferritin eksikliği gelişir. İdrar hacmi, glomerül filtrasyon hızı, idrarla hidroksi prolin atılımı ve kreatinin klirensi artar.

Hemoliz, Lipemi ve İkter

Anlamlı derecede hemoliz yada lipemi görünen numuneler belli parametrelerin analizi için uygun değildir. İkterik numuneler çoğunlukla özel bir hastalığın sonucu olarak ortaya çıkar (hepatit gibi). Eğer numuneyi analiz etmek kaçınılmazsa ve yeniden numune alınması imkansızsa, sonuçlar “hemolizli yada lipemik örnek” dikkat notu ile birlikte verilir.

Hemoliz

hemoliz (180x320)Hemoliz, eritrositlerin parçalanmasıdır. Hafif, orta veya ileri derecede olabilir. Serumda hemoglobin konsantrasyonu 20 mg/dL’nin üzerinde olursa hemoliz olduğu gözle anlaşılır. Hemoliz olması durumunda hücre içindeki konsantrasyonları hücre dışındakinden yüksek olan maddelerin serumdaki konsantrasyonları anormal yüksek bulunur(Özellikle K ve Mg olmak üzere Aldolaz, Asit Fosfataz, LDH enzimleri ile Fosfor). Hemoliz, aynı zamanda 400-500 nm dalga boyunda okunan test ölçümlerini etkileyebilir.

Hemolize sebep olan durumlar

  • Uzun süreli turnike uygulanması
  • Tüpü aşırı sallama/çalkalama
  • Enjektöre hızlı çekiş, karıştırma ve enjektörden tüpe hızlı bir şekilde boşaltma
  • Soğutma yada ısıtma
  • Tamamlanmamış santrifüj
  • Serum ayrılması için tam kan olarak uzun süre bekletme (2 saatten fazla)
  • Hematomlu bölgeden kan alınması
  • Kan alma bölgesinin kuru olmaması
  • Parmak ucundan kan alınırken parmağı sıkmak başlıca hemoliz nedenidir.

Lipemi

Kanda anormal miktarda yağ bulunmasıdır. Sonuçları etkileyen en önemli neden hastanın aç olmamasıdır, bu durumda şu testler etkilenebilir: Glukoz, trigliserid, Alkali fosfataz, üre, amonyak, ürik asit.

Hasta ile ilişkili test sonuçlarını etkileyen faktörler

Etkilenen test

Yaş Alkalen fosfataz
Cinsiyet Gonadal steroidler
Gebelik Tiroksin (total)
Postür Proteinler,enzimler
Egzersiz AST, LDH, Kreatin kinaz
Üre, Kreatinin
Glukoz
Lökosit, Hemoglobin, Hematokrit
Albumin, Protein,
Sodyum, Potasyum, Kalsiyum
Stres Prolaktin, Kortizol, ACTH
Beslenme Glukoz, trigliserid, üre, amonyak, ürik asit
Alkali fosfataz
Yüksek proteinli beslenme Üre, amonyak, ürik asit
Sigara Lipitler, proteinler, Vitamin B12, CEA
Alkol Laktat, ürik asit, trigliserid, HDL, GGT, MCV
Yüksek Ateş Lipitler, kalsiyum, ürik asit
Menstruel periyot CA-125, FSH, LH

Bazı Testlerin Sık Karşılaşılan İnterferansları

Albumin ++    
ALP + ++
ALT ++
AST ++
Bilirubin ++ ++
BUN ++
Demir ++
Ferritin +
Fibrinojen +
Folik Asit ++
Fosfor ++
Klor ++
Kolesterol + + +
Kortizol ++
Kreatinin + ++
LDH ++
Potasyum ++ ++
Protrombin Zamanı + +
PTH, İntakt +
T3 +
T4 +
TSH +
Trigliserid ++
Ürik Asit ++

Testlerin Minimum Tekrarlama Aralıkları

Biyokimyasal parametrelerin belirli yarı ömürleri vardır. Bu süreden önce testin tekrarlanması hastalığın takibi açısından fayda sağlamayacağı gibi ülke ekonomisine de ek yük getirecektir. Bu nedenle klinisyenler tarafından her testin minimum tekrarlanma süresinin bilinmesi oldukça önemlidir.

Testler ve Tekrar Aralıkları

Test Tekrar Aralığı
Üre, Kreatinin 1 Gün
Karaciğer Fonksiyon Testleri (Parasetamol intoksikasyonu, akut hepatit ve akut kolestaz için geçerli değildir) 3 Gün
Lipit Profili; Kolesterol, Trigliserit, HDL-Kolesterol
FSH, LH, Prolaktin, Testosteron, Östradiol,
Seks Hormon bağlayıcı Globulin , TSH, FT4, FT3
13 Gün
Demir, Ferritin 14 Gün
Protein Elektroforezi Immunoglobulinler, Kriyoglobulin 28 Gün
Alfa-feto protein, CA 125, CA 19.9, CA 15.3, CEA, PSA Progesteron, Renin, Aldosteron, Paratiroid hormon,
IGF-1, Büyüme hormonu
28 Gün
Vitamin B12, Folik Asit, HbA1c 60 Gün
Vitamin D3 90    Gün

Referans Değerler

Uzun yıllar boyunca kullanılan normal değerler tanımlaması, normal tanımının toplumdan topluma değişebilmesi üzerine artık kullanılmamaktadır. Günümüzde kullanılan referans değerler; herhangi bir sağlık problemi olmayan bireylerden elde değerlerin %95’ini içeren grubu temsil eder. Bu değerlerin sayesinde hasta sonuçlarının değerlendirilmesi, tanı ve uygun tedavinin oluşturulması sağlanır.

Analizlerde kullandığımız kit ve solüsyonların çoğunluğu yurt dışından ithal edilmektedir. Kitlerin içinden çıkan broşürlerdeki değerler üretildiği topluma uygun değerleri yansıtmaktadır. Bu yüzden her laboratuvarın kendi referans değerlerini oluşturması önerilmektedir.

Çeşitli faktörlere bağlı olarak bu değerler hastadan hastaya varyasyonlar gösterebilir. Laboratuvarın artan test sayısını karşılamak için yöntem değiştirdiği durumlarda metoda veya hazırlanan kitlerin solüsyon içeriklerindeki değişikliklere bağlı olarak referans aralığı da değişebilir.

Panik Değerler

Özellikle acil örneklerin çalışılması esnasında normal değerlerin dışında sonuçlar ile karşılaşılabilir ve bu sonuçlar vakit kaybedilmeden ilgili kliniğe bildirilmelidir. Bazı testler için uluslararası kabul edilebilir referans aralığı dışında kalan, hasta için kritik öneme sahip panik değerler belirlenmiştir.

Panik değerler listesinde bir değerle karşılaştığında, laboratuvar çalışanı hastanın kliniği ile temasa geçer ve sonucu telefonla bildirir. Bu konuda Panik Değer Bildirme Talimatına” uygun hareket edilir ve bildirim kayıt altına alınır.

 Aşağıdaki tabloda biyokimya, hematoloji ve kan gazları açısından bildirimi acil gereken testler ve panik değerler gösterilmiştir.

Test Adı Birim Düşük Panik Değer Yüksek Panik Değer
ALT/AST U/L > 1000
Anyon GAP mmol/L > 30
APTT Saniye >150
Bikarbonat (CO2) mmol/L < 10 > 40
Bilirubin, Yetişkin/Yeni Doğan mg/dL > 15/13
D-Dimer mg/dL >2
Fosfor mg/dL < 1 > 8,9
Fibrinojen mg/dL <75 >700
Glukoz-BOS mg/dL < 40 > 200
Glukoz mg/dL < 40 > 450
Glukoz, Yenidoğan mg/dL < 30 > 325
Hematokrit-Yetişkin/Yeni Doğan % < 20/33 > 60/70
Hemoglobin-Yeni Doğan % < 9.5 > 22
Hemoglobin-Yetişkin % < 7 > 20
Kalsiyum mg/dL < 6 > 13
Kalsiyum, İyonize mmol/L < 0,75 >1,6
Klor mmol/L < 80 > 120
Kreatin Kinaz U/L > 1000
Kreatinin mg/dL > 7.4
Laktat Dehidrogenaz U/L > 1000
Lökosit /mm3 < 2000 >30000
Magnezyum mg/dL < 1 > 3.5
Miyoglobin, Serum mg/dL > 110
Üre mg/dL < 5 > 160
Potasyum mmol/L < 2.8 > 6,5
Protein g/dl < 3,4 > 9,5
Protrombin Zamanı saniye >35
INR > 5.5
Sodyum mmol/L <120 > 160
Tam İdrar Tahlili +3 pozitif glukoz
+3 pozitif keton
T4, Serbest ng/dL > 3.5
Troponin ng/mL > 0,1
Trombosit /mm3 < 40000 > 1 000 0000
Ürik Asit mg/dL > 13

Birim Sorumluları

İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı Birim Sorumluları ve İş Bölümü

Fikret Biyal Merkez Araştırma Labortuvarı İş Akış Şeması

 

Birim Birim Sorumlusu Birim Çalışanları İletişim No
Biyokimya Kim. Müh. Leyla Duruk Leyla Duruk
Cem Üzgün
Elvan Seçkin
Birsen Soyhan
Hafize Boyacı
Sibel Bulut
Zehra Gündoğdu
22590
Hormon Müh. Tülay Koyugölge
Biolog Canet Sert
Tülay Koyugölge
Nilüfer Civelekoğlu
Nurcan Onat
Canet Sert
Özlem Yalçın
22590
HBA1C Lab. Ayla Demirel Hancı Ayla Demirel Hancı
Birsen Doğan
22585
Kan Sayımı-Koagulasyon Bio. Esma Bakioğlu Maiye Aydın
Esma Bakioğlu
Recep Koca
22585
Seroloji Lab. Zeynep Çifçi Zeynep Çifçi
Okan Kadir Nohut
22585
Eliza Kim. Müh. Nevin Bezgal Nevin Bezgal
Nuray Çetin
22589
Elektroforez Kim. Müh. Elif Kaya Elif Kaya
Cemal İrten
21983
Romatoloji Doç. Dr. Fatma Özbakır Doç. Dr. Fatma Özbakır
Serap Yılmaz Yen
Aynur Can Öztürk
Yasin Yılmaz
Yeliz Damgacı Keskin
22588
OGTT Lab. Mürşide Özel Mürşide Özel
Jermin Benlioğlu
22355
İlaç Düzeyleri
Gebelik Tarama
Lab. Nilgün Çetinkaya Nilgün Çetinkaya
Katya Yücer
23082
HPLC Lab. Gülay Şinikçi Gülay Şinikçi
Sevgül Karadeniz
Nilüfer Sezginel
22583
Özel Testler Kim. E. Selva Kaplanoğlu E. Selva Kaplanoğlu
Mümin Manaf
22583
İdrar Biyokimyası Gülseren Güral Gülseren Güral
Sevgül Karadeniz
Sindirim Lab. (İdrar- Dışkı) Lab. Aziz Diler Aziz Diler
Banu Tuncer
Filiz Öztürk
22584
Numune Kabul-Kan Alma Birimi Lab. Ömer Çelik Ömer Çelik
Ahmet Taçar
22582
21658
Numune Kabul-Laboratuvar Lab. Süreyya Güler Süreyya Güler
Katya Yücer
İdrar Kabul Hiz. M. Ali Şimşek M. Ali Şimşek
Niyazi Tekin
Aysel Baydemir
Eyüp Gürses
21319
Hasta Kayıt Arzu Koçan Arzu Koçan
Nurgül Karabulut
Okan Bilir
Türkan Bilir
Nazlı Yaşin
Mahmut Akyasan
21658
21702
Kan Alma Lab. Mehmet Temiz Mehmet Temiz
Sibel Bulut
Nilüfer Sezginel
Aynur Dinçsoy
Yasin Yılmaz
Gülseren Güral
Zehra Gündoğdu
22586
Rapor Tıb. Sek. Tülay Nazlımoğlu Tülay Nazlımoğlu 21703
Hemşire Türkan Çolo Türkan Çolo 23080
Kan Alma Birimi Temizlik Kim. Müh. Nevim Kaçan Nevim Kaçan 21072
Numune Transport Bio. Tahir Dikme Niyazi Tekin
Aysel Baydemir
Eyüp Gürses
21319
22586
Kadın Hastalıkları Biyokimya Lab. Sağ. Tek. Nermin İpçi Deviren Nermin İpçi Deviren
Esma Erdoğan
21451
Depo-Kit Kim. Şükran Çakın Şükran Çakın
Nevim Kaçan
22581
21072
Depo-Tıbbi Sarf Bio. Tahir Dikme Tahir Dikme 21072
Acil Birim Biyokimya Laboratuvarı Kim. Serhat Topçu
Müh. Muhammet Önder
Aydın Erol
Cevdet Temurlenk
Cevher Dağ
Dilek Sever Kaya
Fatma Sabır
Gülseren Duygucu
Gülseren Özcan
Gülsüm Değirmenci
Hakan Hasançebi
Halil Kurt
Hasan Köse
Hasan Akyol
Kenan Demirci
Kıymet Öztürk
Levent Nazlımoğlu
Muhammet Önder
Murat Tabakoğlu
Nesrin Saitoğulları
Serhat Topçu
Uğur Bedir
Ruhiye Yılmaz
Zeynep Kaya
Behice Üzgün (Kayıt Elemanı)
Yavuz Bayrak (Kayıt Elemanı)
21001
Test Rehberi

TEST REHBERİ-02.ARALIK.2015

İletişim

Adres: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı Binası

Telefon: +90 (212) 414 34 26

E-posta: ctfmerlabo@istanbul.edu.tr

 

Fikret Biyal Merkez Araştırma Laboratuvarı dahili telefon bilgileri

Birim İletişim No
Yönetici-Prof. Dr. Dildar Konukoğlu 21320
Lab Sekreter-Sonay Yıldız 21320
Doç. Dr. Murat Bolayırlı 21320, 21121
Doç. Dr. Fatma Özbakır 22588
Yard. Doç. Huriye Balcı 22009
Hemşire 23080
Kim. Şükran Çakın 22581
Hasta Kayıt 21658, 21702
Numune Kabul 22582, 21658
Rapor 21703
İdrar Kabul 21319
Kan Alma 22586
OGTT 22355
Biyokimya-Otomasyon 22590
Hormon-Otomasyon 22590
Hematoloji Birimi 22585
Seroloji Birimi 22585
Romatoloji Birimi 22588
Özel Testler 22583
Eliza 22589
Elektroforez 21983
İlaç Düzeyleri 23082
HPLC Birimi 22583
Sindirim (İdrar ve Gaita Birimi) 22584
Kadın Hastalıkları Biyokimya Lab. 21451
Acil Birim Biyokimya Laboratuvar 21001

İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Hastanesi © 2017 All Rights Reserved